نام اصلی میرزا تقی خان محمد تقی است . زادگاهش هزواره از محال
فراهان عراق. اسم او در اسناد معتبر میرزا تقی خان آمده است.
محیط خصوصی تربیت میرزا تقی خان در دستگاه میرزا بزرگ قائم مقام
و پسرش میرزا ابوالقاسم قائم مقام ساخته گردید. که در جوانی در سلک منشیان رسمی قائم مقام بود سپس در آذر بایجان مستوفی نظام شد و بعد به وزا رت نظام آذر بایجان رسید.
وی تا قبل از رسیدن به صدارت به سه ماموریت مهم سیاسی رفت.
روسیه .ایروان و عثمانی. در سفر روسیه که همراه خسرو میرزا رفت
جوان ۲۲ ساله و در زمره دبیران بود.
در سفر بعدی ۹ سال بعد که در معیت ناصر الدین میرزای ولیعهد برای
ملاقات تزار روس روانه ایروان گردید وزارت نظام آذر بایجان را بعهده داشت و شش سال بعد که نماینده ایران در قرارداد ارزنه الروم در
عثمانی بودکه ۴ سال طول کشید.
اهمیت مقام تاریخی امیر به سه چیز است:نو آوری در راه نشر فرهنگ
و دانش و وضعیت جدید. پاسداری هویت ملی و استقلال سیاسی
ایراندر مقابله با تعرض غربی. اصلاحات سیاسی مملکتی و مبارزه با
فساد اخلاق مدنی.
امیر کبیر از شب شنبه ۲۲ ذیقعده ۱۲۴۶ که ناصر الدین شاه به تخت
سلطنت نشست لقب اتابک اعظم به اسم میرزا تقی خان افزوده شد
از این تاریخ او را بنام امیرکبیر اتابک اعظم میخوانند.
مهمترین اقدامات امیرکبیر در دوران صدارت وی به شرح زیر است:
۱-برقراری امنیت داخلی
۲-اصلاحات سیاسی و اجتماعی . اصلاح در دیوان عدالت و قوانین شرع
و عرف.اصلاح اخلاق و کردار مدنی
۳-تلاش در راه دانش و فرهنگ جدید.مقدمات تاسیس دارالفنون.
ترجمه و نشر کتاب
۴-حمایت از اقتصاد ملی و صنعت جدید و کشاورزی
۵-سیاست مذهبی.حمایت از اقلیتهای مذهبی. سرکوب فتنه باب
۶-سیاست خارجی. مقابله با نفوذ روس وانگلیس در ایران.
اقدامات امبر کبیر چون خاری در چشم دشمنانش بودو اقدامات آنان
برای عزل وی سر انجام در محرم ۱۲۶۸ نتیجه داد و امیر از صدارت عزل
گشت ولی مقام امیر نظام هم چنان در دست وی باقی ماند تا اینکه
یک هفته بعد از همه مقامات دولتی خلع گردید و سپس در ۸ صفر
۱۲۶۸ به کاشان فرستاده شد.ولی این آخر کار نبود و فتنه های
دشمنان وی با حکم ناصر الدین شاه خاتمه یافت.
جنایت بزرگ تاریخ در روز جمعه ۱۷ ربیع الاول ۱۲۶۸ در حمام فین کاشان صورت گرفت.و بدین ترتیب مردی بزرگ از صحنه تاریخ ایران
کنار گذاشته شد.
